(SHTT) - Theo ThS.LS Phạm Bá Thiên, để đáp ứng các cam kết hội nhập và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, Việt Nam cần sớm hoàn thiện các chương trình đào tạo chuyên sâu, đồng thời thúc đẩy mô hình đào tạo liên ngành giữa luật và công nghệ.

 

Hội nhập quốc tế đòi hỏi nguồn nhân lực sở hữu trí tuệ chất lượng cao

Theo ThS.LS Phạm Bá Thiên, các FTA thế hệ mới như CPTPP và EVFTA đang thiết lập những tiêu chuẩn bảo hộ sở hữu trí tuệ cao hơn đáng kể so với khuôn khổ của WTO, đặc biệt là Hiệp định TRIPS. Các cam kết mới không chỉ mở rộng phạm vi bảo hộ mà còn nâng cao yêu cầu về thực thi quyền, thời hạn bảo hộ và chế tài xử lý vi phạm.

 

Đáng chú ý, nhiều đối tượng sở hữu trí tuệ mới đã được đưa vào phạm vi bảo hộ, chẳng hạn như nhãn hiệu âm thanh và nhãn hiệu mùi hương. EVFTA cũng thiết lập cơ chế bảo hộ trực tiếp cho hơn 160 chỉ dẫn địa lý của Liên minh châu Âu tại Việt Nam. Trong khi đó, CPTPP bổ sung các tiêu chuẩn mới liên quan đến bảo hộ dữ liệu thử nghiệm đối với dược phẩm và nông hóa phẩm.

 

Bên cạnh đó, các FTA thế hệ mới còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan và tăng cường các biện pháp xử lý vi phạm quyền sở hữu trí tuệ theo hướng nghiêm khắc hơn.

 

Theo ông Thiên, những thay đổi này đang tạo ra áp lực không nhỏ đối với hệ thống pháp luật và hoạt động thực thi tại Việt Nam. Đồng thời, chúng cũng làm gia tăng nhu cầu về đội ngũ chuyên gia pháp lý có kiến thức chuyên sâu để tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp bảo vệ tài sản trí tuệ, giải quyết tranh chấp và thích ứng với môi trường kinh doanh số.

 

Tại Việt Nam, hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ cũng liên tục được hoàn thiện nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập. Lần sửa đổi gần đây nhất thông qua Luật số 131/2025/QH15 tiếp tục nội luật hóa nhiều cam kết quốc tế, đồng thời bổ sung các quy định phù hợp với xu thế phát triển của công nghệ và kinh tế số.

 

Đào tạo sở hữu trí tuệ vẫn chưa theo kịp nhu cầu thực tiễn

Mặc dù vai trò của sở hữu trí tuệ ngày càng được khẳng định, công tác đào tạo trong lĩnh vực này vẫn còn nhiều hạn chế.

 

Dẫn kết quả khảo sát của Viện Đào tạo Sau đại học, Trường Đại học Thủ Dầu Một thực hiện vào cuối năm 2022, ThS.LS Phạm Bá Thiên cho biết phần lớn giảng viên và sinh viên đều nhận thức rõ tầm quan trọng của quyền sở hữu trí tuệ. Cụ thể, có 70,8% giảng viên và 64% sinh viên được khảo sát có nhận thức đầy đủ về lĩnh vực này. Mức độ quan trọng của quyền sở hữu trí tuệ được giảng viên đánh giá ở mức 4,46/5 điểm, trong khi sinh viên đánh giá ở mức 4,19/5 điểm.

 

Tuy nhiên, thực tiễn đào tạo lại cho thấy một nghịch lý khi pháp luật sở hữu trí tuệ hiện chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong chương trình đào tạo cử nhân luật, thường dao động từ khoảng 1,6% đến 2,3% tổng số tín chỉ toàn khóa.

Theo ông Thiên, điều này xuất phát từ giới hạn của khung chương trình đào tạo, yêu cầu bảo đảm chuẩn đầu ra đối với nhiều nhóm kiến thức nền tảng khác nhau, cũng như cách tiếp cận truyền thống khi xem sở hữu trí tuệ chủ yếu là một bộ phận của luật dân sự thay vì một lĩnh vực liên ngành gắn với công nghệ, đổi mới sáng tạo và thương mại quốc tế.

 

Một thực tế đáng chú ý khác là đến nay Việt Nam vẫn chưa có chương trình đào tạo cử nhân độc lập về Luật Sở hữu trí tuệ. Các kiến thức chuyên sâu hiện chủ yếu được triển khai ở bậc sau đại học hoặc thông qua các khóa đào tạo nghiệp vụ ngắn hạn.

 

Theo đánh giá của vị chuyên gia, khoảng trống này khiến thị trường thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ chuyên sâu ngay từ giai đoạn đào tạo cử nhân, trong khi nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp, tổ chức đại diện sở hữu công nghiệp và các đơn vị tư vấn pháp lý ngày càng tăng.

 

Cần phát triển các chương trình đào tạo chuyên sâu và liên ngành

Để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn, ThS.LS Phạm Bá Thiên đề xuất các cơ sở đào tạo luật tận dụng quỹ tín chỉ tự chọn để xây dựng các định hướng chuyên sâu về Luật Công nghệ và Sở hữu trí tuệ.

 

Theo đó, sinh viên hoàn thành các nhóm học phần chuyên sâu cùng khóa luận liên quan có thể được cấp chứng chỉ phụ đi kèm văn bằng cử nhân. Chứng chỉ này có thể được sử dụng như một minh chứng về năng lực chuyên môn khi tham gia các chương trình đào tạo nghề nghiệp hoặc đăng ký các chứng chỉ hành nghề chuyên sâu trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

 

Ông cho rằng mô hình này đã được áp dụng hiệu quả tại nhiều trường đại học ở Hoa Kỳ, nơi sinh viên luật có thể theo học các nhóm học phần chuyên ngành và nhận chứng chỉ chuyên sâu song song với bằng cử nhân luật.

 

Bên cạnh đó, vị chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh vai trò của các chương trình đào tạo liên ngành giữa luật với công nghệ, kỹ thuật và khoa học tự nhiên.

"Quy định hiện hành đối với một số lĩnh vực hành nghề chuyên sâu như đại diện sở hữu công nghiệp trong lĩnh vực sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp đòi hỏi người hành nghề phải có nền tảng khoa học – kỹ thuật, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về kiến thức và kinh nghiệm pháp lý. Điều này khiến sinh viên luật không đủ điều kiện kỹ thuật để hành nghề, trong khi sinh viên kỹ thuật lại thiếu tư duy pháp lý cũng như đào tạo đầy đủ về pháp luật chuyên ngành có liên quan", ThS.LS Thiên phân tích.

 

Từ đó, ông đề xuất các trường đại học luật tăng cường hợp tác với các cơ sở đào tạo thuộc khối kỹ thuật, công nghệ và khoa học tự nhiên để xây dựng các chương trình song ngành, liên ngành hoặc văn bằng thứ hai. Đây được xem là hướng đi cần thiết nhằm hình thành đội ngũ nhân lực có khả năng kết nối giữa pháp luật và công nghệ, yếu tố ngày càng quan trọng trong nền kinh tế tri thức.

 

Theo ThS.LS Phạm Bá Thiên, việc hoàn thiện chương trình đào tạo pháp luật sở hữu trí tuệ không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế mà còn góp phần xây dựng đội ngũ chuyên gia pháp lý chất lượng cao, đủ năng lực hỗ trợ hoạt động đổi mới sáng tạo, bảo vệ tài sản trí tuệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

ThS.LS Phạm Bá Thiên là Giám đốc chương trình Luật Kinh tế tại Trường Đại học Hoa Sen kiêm Luật sư trưởng tại Minh Thien Law (Văn phòng Luật sư Minh Thiên), đồng thời là thành viên Đoàn Luật sư tỉnh Lâm Đồng.

Ông tốt nghiệp chương trình đào tạo đặc biệt của Trường Đại học Luật TP.HCM với danh hiệu sinh viên giỏi toàn khóa năm 2018, trước khi hoàn thành chương trình Thạc sĩ Luật Thương mại và Kinh doanh Quốc tế tại The University of the West of England (Vương quốc Anh) với kết quả xuất sắc.

 

Trong quá trình học tập tại Anh, ông vinh dự nhận hai giải thưởng học thuật danh giá gồm The Bristol Law School Prize và The Bloomsbury Professional Award.

Với hơn 7 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn doanh nghiệp, đầu tư nước ngoài và tố tụng thương mại, luật sư Phạm Bá Thiên hiện là một trong những chuyên gia trẻ có nhiều đóng góp trong nghiên cứu, đào tạo và thực hành pháp luật kinh doanh, sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.

Theo : SoHuuTriTue